Het boek ART.BE geeft me een dubbel gevoel. Op de eerste plaats is het een rijkelijk geïllustreerd kunstboek dat werk toont van 151 Belgische kunstenaars, vergezeld van een korte biografische duiding. Naast de usual suspects zoals Tuymans, Borremans en Quinze, heel wat – althans voor mij – onbekende namen. Maar dat kan de pret niet bederven. Het is aangenaam bladeren doorheen de meer dan 400 pagina’s. Herkenning en verwondering, zowel blijmakend als wenkbrauwfronsend, wisselen elkaar af. Uiteindelijk draagt ook wat minder direct aanspreekt, en enige moeite vraagt om te proberen doorgronden, bij tot het verder verfijnen van de smaakpapillen.

Opvallend is dat de kunstenaars in alfabetische volgorde werden opgenomen. Een bewust keuze van auteur Julien Delagrange: ‘Deze aanpak omvat echter geen traditioneel overzicht vanuit een ivoren toren, maar een lezing van binnenuit: een poging om in kaart te brengen wat vandaag leeft in de Belgische kunstscene. Een gezamenlijke ontdekkingstocht in plaats van een lezing op basis van subjectieve interpretatie en persoonlijke voorkeur.’ Er is dus geen onderverdeling of groepering in functie van periode, stijl of ideeën. De korte inleiding biedt een iets grotere context, maar dat lijkt meer op een bijsluiter van een medicijn – het hoort erbij, maar niet iedereen zal zich geroepen voelen het te lezen.

Nochtans is het een interessante introductie, omdat Delagrange heel expliciet zijn selectieproces uit de doeken doet.Hij is vertrokken vanuit kennis en informatie die online circuleert en doet daarbij beroep op de databank van Artfacts (artfacts.net). ‘Artfacts tracht de culturele erkenning van kunstenaars te meten aan de hand van objectieve carrièregegevens die op  kwantitatieve en kwalitatieve wijze verwerkt worden via machine learning. Zo kan het algoritme een onderscheid maken in waarde betreffende het type tentoonstelling, de locatie, de kwaliteit van de organiserende entiteit, de globale aanwezigheid van de kunstenaar, alsook het netwerk rond de kunstenaar. (…) Met andere woorden, het algoritme creëert een ranking van de kunstenaars die over het beste curriculum vitae beschikken.’

De auteur geeft toe dat dit voor- en nadelen heeft: ‘kunst en invloed gaan verder dan meetbare tentoonstellingsgeschiedenis. Daarom opteren we in deze publicatie voor een caleidoscopische aanpak en koppelden we dat analytische luik aan de inzichten van enkele toonaangevende figuren uit het Belgische kunstveld.’ En omdat dat ook nog niet genoeg leek te zijn verzekert de auteur dat de eindselectie autonoom gemaakt werd in samenwerking met het redactionele team, bestaande uit zichzelf en nog iemand. Al bij al dan toch een relatief persoonlijke selectie denk ik dan.

De vraag is of dat kwaad kan natuurlijk. Want is kunst wel op basis van data en machine learning in lijstjes onder te brengen, zonder afbreuk te doen aan de intrinsieke waarde van kunst en kunstbeleving? Spelen hier persoonlijke smaak, emotie, ervaring, achtergrond en nog zoveel niet meetbare zaken niet een belangrijkere rol dan het aantal mentions op sociale media? Is een internet averse kunstenaar gedoemd om uit dergelijke selectiemethodes te vallen? En wat met criteria als locatie en de kwaliteit van de ‘organiserende entiteit’? Ik bijt op mijn lip om er geen kritische anti-argumenten voor te formuleren.

In een wereld waar de homo economicus heel graag met facts and figures bezig is, en alles in het teken staat van efficiëntie, het afvinken van lijstjes en het goed scoren in andere lijstjes, lijkt kunst net van een alomvattende, holistische en tegelijk hoogst persoonlijke orde, die niet dat soort benaderingen vraagt. Tenzij je natuurlijk een boek maakt en moet selecteren. Maar al even graag had ik een inleiding gelezen waarin de auteur zijn hart uitstort over de opgenomen werken. Hoe die hem hebben geraakt en waarom hij net die kunstwerken zichtbaarheid wil geven en daarmee onwetenden zoals mezelf wil laten proeven van nieuwe dingen. Nu de periode van de eindejaarslijstjes voorbij is, blijf ik op dat vlak wat op mijn honger zitten bij deze bloemlezing.

+++++

ART.BE – Van Broodthaers tot vandaag, 151 hedendaagse kunstenaars in België, Julien Delagrange, Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts, 2025

[Dit artikel verscheen ook op The Art Couch (website en nieuwsbrief)]