De tentoonstelling is wat de bezoeker te zien krijgt. Het resultaat maar niet het achterliggende proces, wat er allemaal gebeurd is vooraleer de deuren voor de vernissage opengingen. Het tipje van een artistieke ijsberg. Als kunstenaar maak je een omgekeerde oefening: van veel verwachtingen, over hoeveel werk je niet zal kunnen brengen, de fijne samenwerking met de curator of galerist en de grote publieke interesse, naar een soms confronterende realiteit in het resultaat, de tentoonstelling.

De tentoonstelling

Om de mogelijke mismatch en miscommunicatie tussen alle betrokken partijen enigszins voor te blijven, werd het project Rizoom* niet louter als tentoonstelling opgezet, maar flankerend als een lerend netwerk voor de deelnemende kunstenaars. Het lijk makkelijker en vooral veiliger om vanuit kunstwerken te vertrekken die wel of net niet bij elkaar passen, maar hoe dan ook tot een expositie leiden waar de bezoeker een rode draad in kan vinden. Hoe de kunstenaars achter die werken zich dan ook gedragen, speelt in die optiek minder een rol. Als het eindresultaat er maar mag wezen.

Voor Rizoom werd resoluut gekozen voor kunstenaars met een gelijkaardig profiel, en bijgevolg gelijkaardige dromen en uitdagingen op het vlak van hun kunstenaarschap. Door hen op diverse momenten samen te brengen, leren ze niet enkel elkaar maar ook elkaars werk beter kennen en begrijpen. Met als stip op de horizon een tentoonstelling die dan ook nog eens bezoekers wil aanspreken, creëer je zo een traject waarbij alle mogelijke issues aan bod komen.

Om die reden is het misschien wel interessant om eens het logboek van de organisator open en bloot op tafel te leggen. Hierna volgen enkele reflecties waarbij telkens de afweging gemaakt werd hoe een balans te vinden tussen de verwachtingen van de kunstenaars en die van de bezoekers.

De bezoeker

De bezoeker weet dus niet wat hij niet weet. Hij ziet enkel het resultaat. Hij weet niet welke gesprekken er gevoerd werden om tot bepaalde keuzes te komen. Welke werken de kunstenaar allemaal met heel veel liefde had meegebracht, maar die onder het motto van kill your darlings dezelfde dag al terug mee mochten naar huis. Hoe er een evenwichtsoefening werd uitgevoerd tussen de ruimte – en soms ook wel de beperking ervan – en het werk dat zich heel graag wil presenteren.

Nochtans zijn bezoekers heel nieuwsgierig en willen ze ook wel peilen naar wat de drijfveren waren van de tentoonstelling. Waarom die kunstenaars, waarom dat werk? Het zijn dingen die ze misschien niet direct heel expliciet benoemen of bevragen bij een bezoek, maar onderliggend voel je wel die nieuwsgierigheid. Laten we het misschien ook een vorm van betrokkenheid noemen. Uiteindelijk komt ook geen enkele bezoeker naar een tentoonstelling met de hoop dat het op niks trekt. De bezoeker wil net als de organisator, curator en kunstenaars dat het een leuke, boeiende, geslaagde tentoonstelling is.

Een essentiële vaststelling is wel dat je bezoekers niet allemaal over dezelfde kam kan scheren. Sommigen bereiden zich voor, hebben de teksten en bio’s van de kunstenaars al bekeken, weten ook al naar welke werken ze op zoek zijn om die in het echt te zien. Je hebt uiteraard de 3F-bezoekers (family, friends and fools), die overigens ook meestal met de beste bedoelingen aanwezig zijn, al was het maar uit sympathie voor de kunstenaar, terwijl ze het werk misschien minder verteerbaar vinden. Maar de gunfactor blijft wel groot. Ervaren bezoekers brengen een heel referentiekader mee, met daarbij horend ook verwachtingen. Je kan nu eenmaal niet ontkennen dat hoe meer je kijkt hoe meer je ziet. En dan zijn er nog de die-hards, zij voor wie alle kunst wel kan, maar een woordje uitleg, bijvoorbeeld van de kunstenaar zelf, kan zeker geen kwaad.

Bovendien speelt ook nog de manier waarop de bezoeker zich fysiek beweegt in de tentoonstelling. Volgt die mooi het op een of andere manier uitgezette pad van de tentoonstelling, of loopt die direct doorheen de ruimte, om de sfeer op te snuiven, of om dringend een toilet achteraan op te zoeken. Het maakt niet uit, maar het beïnvloedt natuurlijk wel de beleving van de expositie.

En de kunstenaar: die keek ernaar, want op bezoekers heb je sowieso geen of weinig vat. Je kan achteraf mijmeren, evalueren en voornemen om het de volgende keer anders te doen.

De kunstenaar

Vanuit het Rizoom-traject kan je ook wel een en ander bijleren over kunstenaars en hoe zij naar de wereld – lees bezoeker – kijken. Toegegeven, het is een beetje een bijzondere groep, nl. kunstenaars die al iets ouder zijn, niet de kans hebben of gehad hebben om ten volle met de kunst bezig te zijn, maar niettemin toch de ambitie en goesting hebben om er alsnog hun weg in te vinden.

Dan krijg je kunstenaars met weinig ervaring met exposeren, soms ook bewust vanuit een eerder bescheiden en introverte insteek. Vanuit een relatief veilige omgeving, solidair met de collega’s, zie je hen toch groeien in zelfvertrouwen om er iets moois van te maken. Zelfs in die mate dat verwachtingen inzake zichtbaarheid en verkoop wellicht toch even bijgesteld moeten worden. Maar een beetje adrenaline kan natuurlijk geen kwaad.

Daar staat dan wel tegenover dat er ook van hen iets verwacht wordt. Het willen meedenken in de selectie en de presentatie: leg maar eens uit wat less is more betekent. Om alsnog te denken in termen van de overkoepelende presentatie. Zeker als de ruimte zowel mogelijkheden als beperkingen vertoont. Gelukkig vertaalt enthousiasme zich in een actieve inbreng wat communicatie via social media betreft, de niet in vraag gestelde aanwezigheid op de expodagen en een onuitputtelijke energie om bezoekers te woord te staan.

Door het opzet om samen het project uit te rollen, creëer je in elk geval een groter gevoel van eigenaarschap, wat ongetwijfeld bijdraagt tot de individuele ontwikkeling als kunstenaar.

Legacy – wat blijft over?

Dat blijft wel de hamvraag. Wat nemen bezoekers mee naar huis? In het beste geval een kunstwerk – iets waar ze hun hart aan verloren zijn. Maar even waardevol is een warm gesprek, iets wat hen dichter bij het werk brengt zoals een kaartje of catalogus of de beleving op zich. Kunst is nu meer dan een hobby of passie. Het is gewoon gezond zoals uit een recent boek blijkt.°

En de kunstenaars: die keken niet alleen toe, maar hebben vanuit de gesprekken met andere kunstenaars en bezoekers ongetwijfeld extra miles gedaan in hun kunstenaarschap. Zo is de cirkel rond: van een tentoonstelling voor bezoekers tot een tentoonstelling van kunstenaars.

++++++++

*Rizoom – tentoonstelling met werk van artistieke laatbloeiers met ambitie. Nog te bezoeken op zondag 7 juni (van 10 tot 18u) in deWeverij, Dellaertsdreef 9, 9940 Evergem (Sleidinge).

Meer info over de specifieke aanpak: www.deweverij.be/rizoom.

° Daisy Fancourt, De wetenschap van kunst en gezondheid, Uitgeverij Ten Have, 2026

Het artikel ‘Dealing with Recjection as a Visual Artist: How to Handle Gallery Rejection, Failed Sales and Criticism’ van Belinda Levez is zeker de moeite waard om lezen voor elke kunstenaar. Het uitgangspunt is dat een afwijzing, zij het vanuit een open call, een galerie, het niet verkopen van werk op een expo of kritiek op social media, geplaatst moet worden binnen de juiste context. Dat het niet noodzakelijk een negatieve waardering van het werk zelf is, maar eerder een positionering van het werk binnen een grotere context van opzet, verwachtingen en doelstellingen. Zoals goed samengevat gaat het dikwijls om: “More About Fit than Value”.  Volgens de auteur is het niettemin belangrijk om te leren omgaan met die afwijzingen: het is geen absoluut oordeel, maar eerder een waardevolle feedback, niet perfect en onvolledig, maar wel leerzaam.

Volledige artikel.

[Reflectie naar aanleiding van de expositie Rizoom]

De expositie Rizoom brengt twaalf kunstenaars samen die ondanks hun andere professionele bezigheden heel hard werken aan hun kunstenaarschap. Naast de wens om te exposeren zijn ze vooral gedreven om zoveel als mogelijk met hun kunst bezig te zijn: onderzoekend, experimenterend en vooral volhardend. Rizoom is zo ontstaan vanuit het diepste van individuele kunstenaars, maar slaagt er niettemin in door samenwerking en afstemming de bezoeker een unieke ervaring te bezorgen.

De rode draad doorheen de Rizoom-tentoonstelling is ongetwijfeld de zoektocht van de kunstenaars om de noodzakelijke dwang van kunst een plek te geven in hun leven. Daarbij is het voor hen essentieel een balans te vinden tussen privé, professioneel en het kunstenaarschap. Hierbij spelen twee factoren een heel belangrijke rol, namelijk tijd en ruimte. Iets wat heel wat ‘Rizoomers’ ontbreekt of minstens als problematisch ervaren.

Om die reden helpt het Rizoom-traject de kunstenaars thuis te komen in hun werk, dankzij zowel de uitwisseling met collega’s als het aangaan van de dialoog met de buitenwereld vanuit de expositie zelf. Twee belangrijke onderdelen van het kunstenaarschap zijn dan ook reflectie en reactie. Zelf voldoende tijd en ruimte hebben om te reflecteren over het eigen werk, de evolutie die achterliggend is, en de toekomstige ontwikkelingen die nog vorm moeten krijgen. Maar ook leren omgaan met reacties en soms alleen al de blikken van kijkers.  De tentoonstelling Rizoom schuwt een dergelijke dialoog dan ook niet door de bijzondere opstelling van de werken, want finaal is niet vertrokken van kunstwerken die van nature een match met elkaar hebben, maar wel van kunstenaars die een gelijkaardig traject en een gedeelde ambitie hebben. Er is een grote diversiteit aan werk: de technieken en stijlen zijn heel uiteenlopend, de achterliggende thema’s evenzeer. Werk dat soms schijnbaar niet bij elkaar past, maar toch elkaar raakt. Rizoom bewijst daarmee ook dat kunst andere kunst verdraagt.

En voor de kijker geldt dit thuiskomen in een kunstwerk evenzeer. Meer nog dan tijdens een museumbezoek is het bezoek aan een expositie waar de werken te koop zijn een afweging tussen een momentane beleving en het werk meenemen om het een permanente thuis te geven. Kunst is er niet enkel om te bekijken, maar ook om te omarmen. Om de waarde die de kunstenaar creëerde verder te laten leven bij de kijker.

Dat is de essentie van Rizoom – het laten zien van de schijnbaar onzichtbare verbondenheid tussen kunstenaars en bezoekers.

Meer info over deze expo vind je hier.

(28/4/2026)

Misschien moet de kunstkijker niet zo direct hard geconfronteerd worden met de vraag  of kunst mooi is dan wel of de betekenis wel duidelijk is. Belangrijker is wellicht de manier waarop je al toeschouwer actief betrokken raakt bij het bekijken van een kunstwerk.

Christel Foncke, kunstenares en lid van kunstcollectief Lakart, publiceerde recent een interessante reflectie hierover. Zij ziet drie manieren waarop een kunstwerk de kijker betrekt: kunst die je laat meebewegen, waarbij het proces even belangrijk is als het resultaat, kunst die je laat reflecteren, waarbij de vorm en het materiaal aanzet tot een bepaalde betekenis of symboliek en kunst die net de betekenis openlaat en de interpretatie voor een groot stuk openlaat aan de kijker.

In alle gevallen is de toeschouwer geen passieve kijker: “Betekenis ligt niet volledig vast in het werk zelf, maar ontstaat in de ontmoeting tussen het werk en degene die ernaar kijkt.”

Het volledige artikel lees je hier: https://www.lakart.be/links/3043305_hedendaagse-kunst-begint-met-kijken

[In de reeks deWeverij kijkt rond… een kort verslag van een bezoek aan KUNST20C in Leuven.]

De Vaartkom is één van de hipste buurten van Leuven aan het worden. De oude haven werd omringd met nieuw aangelegde paden en groenzones die je bijna verplichten te onthaasten. In de schaduw van oude industriële gebouwen, nu gerenoveerd tot tempels voor het moderne leven en werken, verschijnen bijkomend nieuwe blokken met winkels, horeca, bedrijfjes en woningen. Kunstenares Mileen Malbrain heeft er met KUNST20C een lichtovergoten ruimte omgeturnd tot atelier en expositieruimte. Een combinatie die al bij al wel uitdagend blijkt te zijn.

Het bleek een unieke kans om de ruimte op het gelijkvloers van een nieuw gebouw te kopen en om te bouwen tot deels atelier deels exporuimte. Een beetje een droom die in vervulling ging. Een gezellig atelier hebben, zonder vochtproblemen, met water en elektriciteit en tegelijk een ruimte om exposities te organiseren voor kunstenaars die niet direct hun weg vonden in het circuit van galeries, culturele centra of lokale zaaltjes.

“Met KUNST20C wil ik in de eerste plaats een plek binnenin de stad creëren die mensen kunst laten beleven op een laagdrempelige manier. Kunstenaars die degelijk werk maken met hun eigen beeldtaal en een sterke  inhoudelijke visie wil ik de kans geven om in een neutrale ruimte te exposeren. Ik werk niet als een galerij: ik verhuur het expogedeelte en vraag geen commissie aan de gastkunstenaars.”

Voor- en nadelen

Aan de ene kant biedt het concept heel wat voordelen. Niet in het minst de permanente, directe visibiliteit voor het eigen werk. Een ander belangrijk voordeel is uiteraard de manier waarop de aanwezigheid van kunstenaars invloed heeft op Mileen haar eigen werk.

“Mijn beeldtaal  blijft nog steeds hetzelfde – een zoektocht om beweging, ritmes en de gulle overvloed aan flora en fauna weer te geven, een zoektocht naar een nieuwe wereld met nieuwe soorten of hybriden, maar ik word zeker geprikkeld door de beeldtaal van de gastkunstenaars en hierdoor ontstaat een grotere affiniteit met andere disciplines omdat ik het zo van dichtbij beleef.”

Minder evident is het feit dat er toch heel wat tijd en werk kruipt in het faciliteren van de gastkunstenaars. Dat gaat over het vrijmaken van de ruimte, maar ook over besprekingen hoe de expositie aangepakt zal worden, de op- en afbouw enzovoorts. En ook het feit dat het atelier van Mileen zichtbaar aanwezig blijft, heeft soms een impact op de samenwerking. Meestal kiest ze wel voor gastkunstenaars waarmee ze een goed contact heeft, om niet te zeggen een klik, zodat op dat vlak alles vlot en in samenspraak kan verlopen. Maar ze benadrukt toch ook heel erg gesteld te zijn op haar vrijheid en ruimte, de mogelijkheid om in alle rust te kunnen werken. En bij een expositie komt toch wel een en ander kijken.

Een andere uitdaging is dan weer de verwachtingen rond bezoekers en verkoop. KUNST20C is nog maar 2 jaar open en elke expositie is een leertraject. Net op het moment dat we het over die bezoekers hebben, kloppen twee mensen op de deur, met de vraag of ze al even mogen kijken. Mileen gaat ondertussen verder: “Er is zeker nog interesse in kunst maar er is ook een schuwheid om een vreemde kunstplek te betreden. Mensen kijken nieuwsgierig door het raam maar durven niet altijd binnenkomen. En mijn ervaring is ondertussen dat passanten niet noodzakelijk je publiek worden. Dat neemt niet weg dat ik het leuk vind dat er gerichte bezoekers zijn – en dikwijls zijn dat jonge mensen, die graag in gesprek gaan over het werk.”

De volgende expositie

Mileen kent Manuela Caniato van de lessen textiele kunst aan de academie in Leuven. Het is de eerste keer dat ze naar buiten komt met haar werk. De tentoonstelling ‘Threadbare Beauty’ vertrekt van portretten van klassieke schoonheden. Naar eigen zeggen, wil ze hen bevrijden uit de benarde situatie waarbij ze gevangen lijken te zitten in een eeuwig schoonheidsbeeld. “Ik gebruik borduurwerk om in te breken in die spookachtige portretten en er mijn stempel op te drukken. Ik borduur in mijn eigen taal, waardoor ze ouder worden. Want zelfs in verval is er een zekere schoonheid – dat hoort bij het menszijn. Steek voor steek maak ik ze weer sterfelijk.”

Er zit een gelaagdheid in de werken die moeilijk op foto te zien is. De finesse van het borduurwerk, de weloverwogen openingen, de verschillende lagen zorgen voor een vervreemdend effect. Ongewild ga je van heel dichtbij kijken, treed je schijnbaar in de privé-zone van de geportretteerde vrouwen.

Meer info: KUNSTt20C – www.kunst20c.be – Havenkant 20C – Leuven
Threadbare Beauty van Manuela Caniato loopt van 28/02 tot 8/03/2026 

[Dit stuk verscheen ook op The Art Couch op 28/2/2026]