Zelf ben ik van het soort expobezoeker dat graag op eigen tempo en volgens een eigen – zij het niet rationeel te verklaren – pad mijn weg zoek door een expositie. Vrije uitloop zeg maar. Anderen beginnen graag bij het begin, lezen de soms wel heel lange tekstborden, en bekijken vervolgens werk per werk met evenveel welwillendheid als interesse. Geen kaartje te klein van lettertype, geen werk teveel om het traject te verstoren. Het plannetje en bij voorkeur de audio-gids doen dienst als betrouwbare gps. Maar er is nog een derde weg.

Je laten gidsen, zij het door de kunstenaar zelf of een gids die zich goed heeft ingelezen en met de nodige anekdotes en vleugjes humor empathie en luisterbereidheid weet te winnen. Maar zeker geen kwaad woord hierover. Want als je de moeite neemt om je door een gids rond te laten leiden, wordt je blik hoe dan ook verruimd. Alleen al de intentie om jezelf open te stellen voor meer dan wat je zelf ziet, bevestigt de betere uitspraak bekend maakt bemind.

Je krijgt heel veel van een gids. Het verhaal achter zowel de kunstenaar zelf als achter de werken. Stille beelden lijken zo een hoorbare stem te krijgen. Om nog te zwijgen van de vele brugjes naar de achterliggende emoties, het proces en de omstandigheden waarin het werk ontstaan is, de toegepaste techniek en niet te vergeten de finale betekenis. Dat ontsluit niet enkel het werk, maar opent ook een beeld van de mens achter de kunstenaar en zo ook van het volledige oeuvre. De gids – in het beste geval de kunstenaar zelf – verbindt uiteraard niet alleen het werk met de bezoeker, maar creëert ook ruimte voor reflectie. Een zeker nadeel is dat de uitleg meestal woorden zijn. Woorden zijn lineair en je moet altijd wachten tot je alle woorden gehoord hebt vooraleer je de betekenis van wat gezegd werd kan vatten. Een beeld is veel holistischer, recht voor de raap of op z’n mooi Engels ‘in the face’. Je kunt gepakt worden door het geheel, of direct verleid worden door een detail. Inzoomen, uitzoomen, een moderne cameralens wordt er moe van. En hoe meer je kijkt hoe meer je ziet. Bij een zin woorden ga je bij meer nadenken meestal ook nauwer gaan interpreteren.

Een ander voordeel van een gegidste rondleiding is dat je je als bezoeker veilig binnen een groepje kan begeven. Een eilandje van goesting, onverstoorbaar voor achtergrondgeluiden en ander externe prikkels. De neuzen wijzen in de richting van de gids en van het kunstwerk, en weg en weer. Als er een vraag gesteld wordt, kan je even wegduiken of net ook met het nodige zelfvertrouwen bevestigen dat je er ook wel iets van af weet. Verkeerde reacties vallen nooit slecht. Afgaan valt niet te vrezen. Zo breeddenkend is kunst dan weer wel. En door samen het avontuur van de rondleiding aangegaan te zijn, is er ook een soort van ongeschreven code. Niemand blijft achter. Dat neemt niet weg dat er toch niet altijd gelijke verwachtingen zijn. Iedereen brengt zijn eigen achtergrond en ervaring mee. Maar de gedeelde beleving schept verbondenheid. De gezamenlijke catharsis, of die nu met een lauwe koffie doorgespoeld wordt, of eindigt in de shop met een mooi kaartje, het was het buitenkomen waard.

Voor wie het gidsen ook een interessante oefening is, zijn de kunstenaars*. Het dwingt hen niet alleen tot een artistieke reflectie over hun eigen werk, maar ook rekening te houden met de verwachtingen van de bezoekers. Met een ongekend, hongerig en mogelijks kritisch publiek in het vooruitzicht, is een goede voorbereiding cruciaal. Reageren op korte reacties of sociaal zachte bejegeningen zoals ‘Je moet hier wel tijd in gestoken hebben?’ of ‘Hoe kom je erbij om dit zo te doen?’ in een setting waar je desnoods vlug onderuit kunt geraken want ‘Een momentje, die vrienden heb ik al lang niet meer gezien’, is iets helemaal anders dan zelf het woord moeten voeren over je werk en hoe dat past binnen het grotere plaatje van de tentoonstelling. Het brengt in de voorbereidingsfase toch enige afstemming met zich mee. Flarden tekst die weg en weer gemaild worden. Om nog te zwijgen van de uren in stilte oefenen om niet alleen de woorden, maar ook het verhaal, de intonatie en het enthousiasme goed te krijgen. Alles voor de kunst en de kunst vóór alles.

__________________

*Deze mijmeringen kwamen tot stand naar aanleiding van extra gegidste rondleidingen voor de tentoonstelling Smeltende Stiltes in deWeverij. Nog open voor iedereen op 1 maart 2026, in het bijzijn van ondertussen goed geoefende kunstenaars. www.deweverij.be/stiltes

Dit stukje verscheen ook op The Art Couch (https://www.theartcouch.be/top-4/kunstkijken-wanneer-de-gids-zegt-dat-er-meer-is-dan-wat-je-ziet/)