Kan kunst de wereld redden?

In het tien jaar oude, maar nog altijd meer dan lezenswaardige boek, ‘Het streven’, vraagt Hans den Hartog Jager zich af of hedendaagse kunst de wereld kan verbeteren? Hij stelt vast dat de kunstenaar in een moeilijke paradox verkeert.  “Kunstenaars die iets willen veranderen moeten actief worden, ingrijpen in maatschappelijke mechanismes en de sociale en maatschappelijke wereld sturen. Alleen: ze zijn ook kunstenaar. En dus zitten ze nog steeds achter die muur die is opgetrokken tussen de kunst en de rest van de wereld.” Als een geëngageerde kunstenaar iets wil bereiken moet hij zowel de regels van de kunst als die van de maatschappij omzeilen. Dat is niet evident, maar de maatschappij zet druk op kunstenaars om van achter hun muur te komen. Wat je jammer genoeg ziet is dat dit teveel blijft steken in sociale kunst die beter als sociaal werk omschreven kan worden. In hoeverre spreken we dan nog van kunst? Hier ligt voor kunst zowel een identiteitscrisis als een grote uitdaging. “Voorlopig heeft kunst alleen een functie als ze zich blijft onderscheiden van de maatschappij, grenzen opzoekt, een bijzondere, tegendraadse, eigenzinnige toevoeging biedt.”

Hans den Hartog Jager, Het streven, Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2014

Geplaatst in Geen categorie

Seen/Unseen – als je zelfs vergeet dat het foto’s zijn

Ik ben altijd al een koele minnaar geweest van kunstfotografie. Niet dat ik het niet weet te appreciëren, maar het kan me zelden heel erg raken. Er zitten teveel open vragen aan vast, maar dan niet van het goede soort. Ik durf kunstfotografen wel te jennen door te zeggen dat een foto slechts een registratie is van het verleden, dat zodra de foto genomen is er geen verbeelding meer nodig is. Dat het achter ons ligt. Terwijl een beeldend kunstenaar net iets nieuws maakt dat zich nog een toekomst moet zien te verwerven. Zowel kunstenaar als kijker gaan er pas mee aan de slag na de creatie ervan.

Misschien is mijn ongekleurde blik wel te verklaren vanuit een zekere afgunst jegens de fotograaf. Die heeft immers zoveel meer gezien en bekeken vooraleer finaal een bepaalde shot te kiezen. Waarom net dat frame, en geen ander, breder, smaller, maar ook vroeger, later? Wat is al dan niet bewust weggelaten? Zoveel factoren die tot een ander resultaat hadden kunnen leiden. Ongetwijfeld speelt ook een jeugdherinnering. Samen met mijn ouders op bezoek bij vrienden die het veel breder hadden en regelmatig met hun grote auto op reis gingen. Van de voor die tijd bovenmatig veel genomen foto’s mochten wij avondlange dia-voorstellingen aanschouwen. Op het merendeel van de dia’s stond de moeder, de kinderen en een wegwijzer. Als bewijs van locatie, maar vooral ook om er een uitgebreid verhaal bij te kunnen vertellen. Niet altijd boeiend, maar soms dacht je toch, waarom zijn daar nu geen foto’s van. Bij elke klik van de dia-lader voelde je de pijn van ontzegging van het grotere beeld.

Is er dan geen mogelijkheid om alsnog van de creatieve interventie van de kunstfotograaf te genieten en je te laten meedrijven in een wereld die opgebouwd is met fragmenten uit het verleden en mogelijk zo toch naar de toekomst kijkt? Jawel, en dat maakt de opstelling van de tentoonstelling Seen/Unseen bij Galerie Drie slim en uitdagend. De reeks luchtfoto’s van Tanja Willekens vullen de relatief kleine ruimte op zo’n manier dat je het gevoel hebt aan het raam in een vliegtuig te zitten, en zo in flitsen onze wondere wereld ziet passeren. Zonder titels, zonder aanduiding van locatie, en al helemaal niet op glossy papier om het anders voor te stellen dan het is. Het doet je kijken en herkijken. En in mijn geval vergeet je zelfs even dat het foto’s zijn. Een immersieve ervaring maar dan zonder de digitale toeters en bellen. Geen woorden nodig, de schaduw van een medepassagier neem je erbij. En dan ben je wel geneigd om de veiligheidsgordels los te maken en vooruit te denken. Of wat hier getoond wordt niet heel hard beschermd moet worden zodat het geen geschiedenis wordt.

“Seen/Unseen” van Tanja Willekens nog tot 2 februari 2025 op vrijdag en zaterdag van 9 tot 18u en op zondag van 9 tot 14u bij Galerie Drie, Sint-Amelbergastraat 3A in Gent

In de reeks ‘deWeverij kijkt rond’.
Ook verschenen in de newsletter/op de website van The Art Couch

(foto (c) Isabelle Larmuseau)

Geplaatst in Geen categorie

Lacuna – beeld zonder klank en zonder woord

Het is even schrikken bij het binnenkomen van cultuurhuis De Bijl in Zoersel. Met een werk op de grond tegen de muur en enkele werken schijnbaar lukraak aan de muur bevestigd zou je denken dat de opbouw nog volop bezig is. Maar eenmaal voorbij de poortwachter kom je in de grote zaal en word je gewaar dat er meer aan de hand is. Er is geen laserwaterpas gebruikt om de werken op te hangen, maar naarmate je het geheel in je opneemt ontwaar je een uitgebalanceerde opstelling. Met een cadans die werken dichter bij mekaar brengt, dan wel weer verder uit elkaar drijft. En telkens voel je hierdoor een grotere intensiteit: kleuren zijn feller, texturen worden tastbaarder, de melancholie van bepaalde werken donkerder. De ruimte resoneert op denkbeeldig uitgezette paslijnen en de diversiteit van werken gaat op in een groter geheel, zonder dat je het gevoel krijgt dat het rommelig wordt. Je zou het bijna muzikaal kunnen interpreteren en daar zal de hand van curator Frie J. Jacobs wel voor iets tussen zitten.

Het bezoekersplannetje is zakelijk en sober, een lijst van namen en titels. Dat wordt goedgemaakt door de gratis brochure, met een korte voorstelling van de kunstenaars en een inleiding waaruit we leren dat woorden eigenlijk niet nodig zijn bij deze tentoonstelling. Dat kunst ook zo mag zijn, er gewoon zijn, en dat er dus geen ‘lacune’ is omdat er weinig woorden gebruikt worden. Of zoals Frie J. Jacobs het uitpuurt in het voorwoord: “Deze tentoonstelling is een uitnodiging om een verloren taal te herontdekken en de werken niet alleen te zien, maar ook te luisteren naar hun stilte en wat er dan resoneert. Dan spreken ze zonder narratief. Want zo spreekt in haar essentie de kunst.”

Lacuna, met werken van Diederik Boyen, Karl Brabants, George De Decker, Trui Demarcke, Jean De Groote, Ann Grillet, Maja Jantar, Frie J. Jacobs, Ine Lammers, Shelley Meert, Frank Michielsen, Bart Vandevijvere en Kelly Willems.

De tentoonstelling is nog te bezoeken op zaterdag 18 en 25 januari en 1 februari van 13u30 tot 18u en op zondag 19 en 26 januari en 2 februari van 11u tot 18u.
Locatie: Cultuurhuis De Bijl, Dorp 1, 2980 Zoersel

Website van curator/kunstenaar Frie J. Jacobs

Foto (c) Ann Grillet

Kunst…

Heel wat kleine notities en versies verder, enkele statements op een rijtje:

Kunst…

Kunst en creativiteit in de breedste zin bieden ons oneindig veel opportuniteiten om het verschil te maken voor onszelf en voor de wereld.

Kunst begint bij anders kijken. Het is niet wat je ziet maar hoe je kijkt. En hoe meer je kijkt, hoe meer je ziet. Laat je verrassen, telkens opnieuw.

Veel kunst gaat er niet langer over of iets mooi is of niet. Het gaat over verbeelding en de daarbij horende emoties. Kortom: raakt het werk je?

Een technisch perfecte uitvoering leidt soms tot een kunstje maar niet noodzakelijk tot kunst. Laat je niet misleiden door het materiaal of de techniek.

Een kunstwerk wordt deels door de kunstenaar gemaakt, deels door de kijker, die er extra betekenis aan toevoegt. (cf. Marcel Duchamp)*

Ga in gesprek met de kunstenaar en andere kijkers. Die dialoog leidt tot meerstemmigheid en een verrijking van je kunstbeleving.

Kunst bezitten bezorgt je elke dag een nieuwe beleving, Het biedt je troost en voldoening, toont waarvoor je staat en inspireert mensen rondom je.

*Marcel Duchamp: ‘All in all, the creative act is not performed by the artist alone: the spectator brings the work in contact with the external world by deciphering and interpreting its inner qualification and thus adds his contribution to the creative act.’

Geplaatst in Geen categorie